Page 174 - TL hoi thao khoa hoc ve dong chi pham huu lau(1906-1959)
P. 174
17l
gia ding CQng sAn ViQt Nam, nhim mr,rc dich ld ldm c6ch m4ng, ddnh dudi thuc
d6n Ph6p ra khoi xri Ddng Duong..."
Bi6t kh6ng the iay chuyen dugc y chi cria ngucri cdng s6n, bgn dich da k0t
6n tu chung th6n vd ddy ddng chi ra C6n dao vdo cu6i ndm 1932.
Ndm 1936, tru6c sfc ddu tranh m4nh mE cria nhdn ddn ta, o Ph6p Mit
tr4n nhdn dAn l6n cAm quyAn, bon thdng tri o DOng Duong da phAi tri tu do cho
nhiAu tu chinh tri, trong d6 c6 ddng chf Pham Hiru LAu.
Ve Aen dAt liiin, ddng chi bat li6n lac ngay vdi ding vd nh4n c6ng t6c.
D6ng chi dugc phAn c6ng ho4t dQng trong nh6m "DAn chfng". Loi dpng th6 hqp
ph6p, cl6ng chi da vAn dQng nhana aan O6u tranh doi quyen tU do. Ai1_gnri. Thqc
dan Ph6p bitit d6ng chi li mQt phAn ffi lgi hqi, dE ra l6nh tryc xuAt kh6i Sdi Gon
dua vd quAn thirc o Cao Ldnh.
Cao ldnh ld ncyi qu€ hucrng cua d6ng chi, ncyi d6ng chi dat vi6n gach dAu
ti6n x6y dqrng co sd c6ch m4ng, noi d6ng chi dd l6n l€n yqi phgng -trdo, qihc
m?ng, n€n duoc duav6 d6y, ch[ng khdc gi "ca.g6p nudc". Ddng chi dSbdt li6n
lpc ngay vdi co sd c6ch m?ng cy dia phu<rng, t6 chric nhirng-cuQ:,dal tranh diri
quydn tq do ddn chri, cAi thiQn ddn sinh..D6ng chi dd v4n clQng l6y chir ki tng
hQ- phong trdo, "Edng ducrng dai hQi", td chric c6c hQi quAn chting, phrlt tri6n
ddng vi6n. Ching nhtng d6ng chi xdy dUng phong trdo 6 Cao Linh, mi cdn m0
r6ng ph4m vi ho4t dQng racdc tinh kh6c.
Cu6i ndm 1939, d6ng chi bi rn4tsxu6ng R4ch Gi6 hoat clQng xdy dgng
phong trdo.
NEm lg4}, d6ng chi bi bit tro lai vd dua vii Sii Gon xri 6n ctrng vdi c6c
d6ng chi trong b6o "DAn chfing" vd bi kilt 6n 5 ndm tir, ddy ra Cdn Dio lAn thri
hai.
Ndm 1945, C6ch mang th6ng T6m bung n6 d6ng chi dd cirng vdi anh em
bi giam <v nhd tu COn D6o ndi day gidnh chinh quy6n cv C6n D6o.
Ngdy 23 thdngg ndm 1945, mQt ph6i dodn c0a Uf ban nhAn ddn Nam bQ,
do dting chi Tudng Ddn Bio. d5n dAu, dd ra COn D6o, d6n hon 2.000 ngudi con
trung hi6u cria TO qu6c tro vd d6t liAn, trong d6 c6 PhSm Hiru LAu.
Hai lAn bi dich bit, trai qua hon b6n nghin ngdy bi giam gifi o Hoa Lo,
Kh6m l6n vd COn dAo, Phgm Hiru Liu.dd chiu clrrng. biSt bao nhi€u su khung bd
d6 man cfia d6 qu5c, bao nhi€u sU khd cgc cta ctrti AO nhi ttr, nhtmg d6ng chi
vdn giir virng chi khi cua ngudi dAng vi6n cQng sin. Lric bi dich bit ddng chi
khdn kheo thri ti€u tii liEu, mQt mgc trung thdnh.vdi-c6ch m3ng, kh6ng tiet l0 bi
m4t cria rlAng. Trong nhirng nim bi giam gifr, ddng chi vAn li6n tUc b€n bi hoat
dOng, td chirc vn lanh d4o anh em trong tir dAu tranh nhu ldm reo, ddi cii thiQn
sinh-ho4t, ch6ng {rgugc ddi, d6nh dap, tlOi thUc hiEn ctr€ dq chinh tri d6i vdi tu
nhdn. Trong tu d6ng chi cdn n€u cao y chi dAu tranh ki6n cudng bAt khudt vd
tinh thAn ca-cf, mang th6ng ngung cfra nguoi cQng sin. Edng chi dd cirng vdi c6c
d6ng chi llnh d4o khdc <y C6n EAo dAu tranh bi€n nhd tt thenh "trudng hgc c6ch
