Page 11 - TL hoi thao khoa hoc ve dong chi pham huu lau(1906-1959)

9

dgng Eing vir chi d4o phong trdo crich mang l€n cao tir.th11g 5 - 1930; ttdng
thdilim c6ch lien lpc v6i c6c d6ng chf Trung uong o ngoii B[c. Thdng 6-1930,
Ph4m Hiru LAu tu Sdi Gdn di xe hia vd nhiiiu q:Tg^.di 6 t6.ra tdi Ha)Qi, sau d6
cung vcri m6t sO aOng chi Trung ucyng x-u6ng Hii Phcng thec chi ddn cria dOng

chi lrAn phil de di du HQi nghi Trung uong'. Lric d6 cuQc khoi nghia YCn B6i
cua ViQt Nam Qu6c ddn E6ng da that bai, cao triro c6ch m?ng do Eing q t-anh
d4o vua nO .a, ai"f, n ung bd get gao n6n Hgi nghi TYng u.crng kh6ng thd hqp
rrong nudc..Theo d6i sdt iint t intri d6ng chi XguyEn Ai Qu6c dA nghi vd t{Qu
tap Ean Chap hdnh Trung uong lAm thoi.sang Huong Calg hqp' Khi may d6ng
.hi T.ung uong rrong d6 c6 Phary Hiru Lau tu b6n c6ng H6i phdng xu6ng tdu thi
bi mat thTm nh-ap ,ay Uit, mQt s6 khdc ch4y tho6t.
Dich dura dAng chi LAu vCI so mat tl:,6rn FIAi Fhong tra khiro r6t di man,
nhung tiudc sau aoni chi kh6ng khai b6o bi mat.cria Ddng. Sau d6 d6ng chi bi
dich dua vC Ha NQi ti€p tqc tra kh.io vd giam cdm o Hoa Lo m$t ndm. Ndm
193 I tda 6n dti qu6c Ph6p k6t an d6ng chi tu chung thdn vd .ddy ra nhir tu Cdn
DAo. Trong ngpc tn dC quO., d6ng chiludn gin b6 voi t4p th6 chi b0 Ding, hgc
h6i ndng Jao-trinh dQ van hoa vd kinh nghiqm l6nh d4o d6u tranh. D6n ndm
lg36 nhb sric d6u tranh cria phong trdo c6ng nhan, n6ng dan, nhdn d6n lao dOng
dudi sU ldnh d4o cfra Ddng trong cao trdo M{t tr4n ddn chri vdi khdu hi€u ddi thi
ttr chfnh tri, ddi tp do dari chu, Ph4m Hiru LAu vd nhi6u ddng chi l6nh d4o cria
DAng nhu i.lguy6n Vdn Cir, Nguy6n Chi.Di6u, LC DuAn... dd ctugc trA tg do dua
uc O6t tiAn, giai vA nguy€n qu6n quin ch6.
Til Cao Ldnh - Sa D6c sau khi bit li6n l4c vdi DAng, Pham Hiru LAu
dugc phAn c6ng l6n Sii Gon phq tr6ch co quan bito Dan c.hung cria Trung uong
D6ne. D6ne chi duoc coi li Bi thu Ban c6n su cta td b6or. 86o Ddn chring vta
a.-
tuydn truyAn cO agng cho ch0 nghia qudc t€ v6 s6n theo duong l6i cfia Qudct€
IIi, vira tuy€n truy'erivAn dQlg .[n ngtiu y6u nudc qu6c gia d6n tQc theo chi ddn
cfia l6nh i1r Nguy6n Ai QuOc. Tr€n to Ddn chring dlng nhi€u bni vi6t cria c6c
d6ng cfri Ngufen Van T4i, Nguy6n Van Tdy trong nh6h DAn chfng; c6c d?ng
chi lanh dao cta DAng nhu Tri Cudng (NguyEn Vdn Cu), Tri Binh (L6 H6ng
Phong) H6ng Quy Vft, Thanh Huong (Hn Huy Tip)..., vE quan di€m duong l6i
cria DAng trong cao trdo MIt trfln d6n cht. Bgn thyc ddn ph6n clQng Ph6p thdy rd
t6c dQng nghiem trgng cria td b6o d€n an ninh :!l$ tri cria chtng n6n dd kh6m
x6t, khringlO tou ropi b6o DAn chting. Edng chi Pham Ht-u LAu lai bi dich b6t
dua v6 Cao Ldnh quin thric. Tuy th6 ttr qud nhd, ddng chi vin thucrng xuy€n li€n
lac, vi6t bdi vd lirc c6 di€u kien l€n Sdi Gon hogt dQng cho td b6o cta Ding.

Khi chi.5n tranh th6 gi6i thri hai btrng nd (1 -g-lg3g), todn quyain fhep 9
E0ng Duong ld tudng Catoru,(Catroux) ra s6c lQnh.ngiy 28-9'1939 cdm h€t
thfly mqi ho4t dQng c6 tinh chAt trgc ti€p hay gi6n ti6p tuy0n truy6n cht nghia
cQng s6n vir c6c kh-Au hi€u cira Qudc tC C-Qne san. gao Ddn chfing bi cAm. Nhi€u

' Hoirng Qu6c Viet. Chdng dud'ng ndng bong. Nxb Lao D6ng, I{,, 1985' tr. 86-87..
I Luu Phuong Thanh. Nhtng nguoi con trung ding cua thirnh ph6, Nxb thAnh ph6 HO Chi Minh, 1987, tr. 99.